1. Trong 3 ngày từ 5 đến 7 tháng 12 năm 2008, Hội thảo Quốc tế Việt Nam học lần thứ ba đã được tổ chức tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia Mỹ Đình, Hà Nội.

Hội nghị Quốc tế Việt Nam học được tổ chức 4 năm 1 lần do Trường Đại học Quốc gia Hà Nội và Viện Khoa học Xã hội Việt Nam đồng tổ chức. Hội nghị lần thứ nhất tổ chức tại Hà Nội năm 2000 với chủ đề “ Nghiên cứu Việt Nam và phát triển hợp tác quốc tế”, Hội nghị lần thứ hai với chủ đề “Việt Nam trên con đường phát triển và hội nhập” được tổ chức tại Thành phố Hồ Chí Minh năm 2004.

Hội thảo Quốc tế Việt Nam học lần này được tổ chức sau khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới, yêu cầu hội nhập hoàn toàn và đầy đủ với các nền kinh tế khu vực và thế giới hơn lúc nào hết đòi hỏi Việt Nam phải nhận diện mình một cách đầy đủ hơn, chính xác hơn. Chủ đề của Hội thảo lần này là “Việt Nam Hội nhập và phát triển” là chủ đề vừa rộng, vừa mang tính chiến lược lâu dài, đồng thời mang tính thời sự cấp bách, thu hút sự quan tâm của nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước.

Tham gia hội thảo có 174 tác giả quốc tế đến từ 23 nước và vùng lãnh thổ, đông nhất là các học giả Nhật Bản được tổ chức thành một đoàn riêng, tiếp đến là các học giả Hoa Kỳ, các học giả Nga và các học giả Đức… và trên 700 tác giả Việt Nam đến từ khắp các địa phương trong nước, trong đó đông nhất là các đại biểu đến từ Thủ đô Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh.

Cuộc Hội thảo quốc Việt Nam học lần thứ ba không chỉ có quy mô lớn nhất với 868 báo cáo khoa học, mà còn là cuộc Hội thảo có chất lượng chuyên môn cao, khẳng định một bước tiến dài của Việt Nam học trong những năm cuối thế kỷ XX, đầu thế kỷ XXI, mở ra một giai đoạn phát triển mới của Việt Nam học thời hội nhập quốc tế.

Phiên Khai mạc cuộc Hội thảo được tổ chức trọng thể vào sáng ngày 5 tháng 12 với trên 1.000 khách tham dự. Hội thảo vinh dự được đón bà Nguyễn Thị Doan, Phó Chủ tịch nước đến dự và đọc lời chào mừng. Nguyên Chủ tịch nước Trần Đức Lương, Nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình, Nguyên Phó Thủ tướng Nguyễn Khánh, Nguyên Phó Thủ tướng Vũ Khoan, những người đã dành nhiều tâm sức chăm lo cho sự phát triển của Việt Nam học Việt Nam thập kỷ qua, cùng nhiều các vị lãnh đạo cao cấp của các cơ quan trung ương và thành phố Hà Nội, đại sứ và đại diện các cơ quan ngoại giao đã đến dự. Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết đã dành thời gian gặp gỡ và trao đổi ý kiến với đoàn đại biểu đại diện cho các học giả quốc tế tham gia hội thảo, trong đó có 22 nhà khoa học quốc tế.

2. Trên cơ sở chủ đề “Việt Nam hội nhập và phát triển”, hội thảo được chia ra thành 18 tiểu ban do chuyên gia và nhóm chuyên gia có uy tín chuyên môn cao phụ trách mỗi tiểu ban. Tại Hội thảo này có một số tiểu ban vẫn giữ tên gọi như hai lần hội thảo trước nh tiểu ban Lịch sử Việt Nam truyền thống; Lịch sử Việt Nam hiện đại; Văn hóa Việt Nam; Giao lưu văn hóa; Ngôn ngữ và tiếng Việt; Văn học và nghệ thuật Việt Nam; Kinh tế Việt Nam; xã hội Việt Nam v.v… Những tiểu ban hoàn toàn mới so với hai lần hội thảo trước là Pháp luật Việt Nam; Nông thôn - Nông nghiệp Việt Nam; Đô thị Việt Nam và đô thị hoá; Quan hệ quốc tế của Việt Nam; Tài nguyên thiên nhiên, môi trường và phát triển bền vững; Giáo dục và đào tạo nguồn nhân lực; các nguồn tư liệu phục vụ nghiên cứu Việt Nam và phương pháp khai thác, xử lý thông tin; Những vấn đề về lý thuyết và phương pháp đào tạo Việt Nam học; Những nghiên cứu tổng hợp theo khu vực, trong đó xác định rõ hai khu vực chính là Thăng Long - Hà Nội và Nam Bộ

Có thể hình dung trong lần Hội thảo này, mỗi tiểu ban được tổ chức giống như một hội thảo khoa học về các lĩnh vực chuyên môn của Việt Nam học, khai thác hiệu quả các thành tựu của khoa học chuyên ngành và đặt trong mối quan hệ giữa các chuyên ngành nghiên cứu Việt Nam với Việt Nam học, hướng vào mục tiêu nhận diện đất nước, con người, xã hội và văn hóa Việt Nam trong một hệ thống tổng thể.

Thời gian dành cho sinh hoạt chuyên môn ở tiểu ban là 4 buổi, 8 phiên, mỗi phiên trình bày và thảo luận từ 3 đến 4 báo cáo. Do thời gian có hạn, chỉ có gần 400 báo cáo trình bày tại các tiểu ban. Ban Tổ chức dành một nửa thời gian hội thảo để các nhà khoa học trao đổi, thảo luận.

Các cuộc trao đổi thảo luận diễn ra hết sức sôi nổi, nhiệt tình đầy tâm huyết và trên tinh thần học thuật cao, thẳng thắn, cởi mở và chân tình, tôn trọng lẫn nhau. Trong 8 phiên thảo luận tại các tiểu ban, cã 1.285 ý kiến trao đổi, trong đó có 992 ý kiến của các học giả trong nước và 293 ý kiến của các học giả quốc tế.

Ngoài việc thông tin, trao đổi những kết quả nghiên cứu mới về Việt Nam, Hội thảo này đã tập trung thảo luận một số vấn đề mới có tính thực tiễn cao như sau:

- Đánh giá mức độ hội nhập của Việt Nam hiện nay, phân tích những thách thức của Việt Nam trong quá trình hội nhập, dự báo tiến trình hội nhập, phát triển của Việt Nam, trao đổi kinh nghiệm của các nước về vấn đề hội nhập quốc tế; mối quan hệ giữa truyền thống và hiện đại trong quá trình hội nhập và phát triển của Việt Nam;

- Phân tích, đánh giá vấn đề tài nguyên, môi trường và phát triển bền vững, mối tương tác giữa con người và thiên nhiên trong quá trình phát triển của Việt Nam;

- Trao đổi thống nhất về vai trò, vị trí, những nội dung cụ thể của các chuyên ngành trong cơ cấu tổng thể của Việt Nam học, các phương pháp nghiên cứu và tiếp cận của Việt Nam học, nhất là phương pháp tiếp cận liên ngành và khu vực học, coi nghiên cứu liên ngành là quan trọng, là nguyên tắc hoạt động của ngành Việt Nam học.

Trước yêu cầu phát triển và hội nhập của Việt Nam cũng như yêu cầu phát triển của ngành Việt Nam học trên thế giới, các đại biểu tham dự đã thống nhất cao và đưa ra một số đề xuất sau đây:

- Cần xúc tiến việc thành lập Hội đồng khoa học quốc tế về Việt Nam học để duy trì và phát triển mối liên kết và hợp tác giữa các tổ chức và các nhà Việt Nam học trên phạm vi toàn thế giới, hướng tới một nền Việt Nam học hiện đại không biên giới, trong đó khẳng định vai trò trung tâm và chủ động của Việt Nam. Để tiến tới một Hội đồng Khoa học quốc tế về Việt Nam học chính thức, các đại biểu thống nhất giao cho Viện Việt Nam học và Khoa học phát triển, Đại học Quốc gia Hà Nội đứng ra làm đầu mối thông tin liên lạc, chuẩn bị những điều kiện và thủ tục cần thiết ngay trong năm tới.

- Xây dựng một Website về Tư liệu Việt Nam học và tiến tới xây dựng Website về Việt Nam học để làm cơ sở đóng góp chung, khai thác chung và sử dụng chung của các nhà Việt Nam học, những người quan tâm đến nghiên cứu Việt Nam trên toàn thế giới.

- Việt Nam hay một trung tâm Việt Nam học ở nước ngoài cần đứng ra tổ chức hội thảo trao đổi kinh nghiệm nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy và học tiếng Việt, tiến tới xây dựng một bộ giáo trình tiếng Việt chuẩn nhằm cung cấp công cụ cơ bản ban đầu với chất lượng cao cho các chuyên gia đi sâu vào Việt Nam học.

- Cần phải có những hội nghị chuyên đề trao đổi thống nhất về quan niệm nghiên cứu và đào tạo Việt Nam học, trong đó phải coi Việt Nam học theo định hướng liên ngành là yêu cầu phát triển của Việt Nam học Việt Nam hiện đại, xác định những nội dung cốt lõi và những phương pháp chủ đạo của Việt Nam học, tiến tới hoàn thiện khung chương trình chuẩn đào tạo cử nhân Việt Nam học cho cả sinh viên Việt Nam và quốc tế, làm cơ sở để khắc phục tình trạng đào tạo Việt Nam học tràn lan và có phần tùy tiện của khá nhiều cơ sở đào tạo hiện nay.

3. Trong cuộc hội thảo lần này, bên cạnh những gương mặt của các nhà Việt Nam học lâu năm, cao tuổi đã có một đội ngũ các nhà khoa học đang ở độ tuổi 40, 50 nhưng đã trở thành các chuyên gia đầu ngành và là đại diện chủ chốt của các nền Việt Nam học lớn trên thế giới. Họ giỏi chuyên môn, lại có nhiều năm tu nghiệp tại Việt Nam, có nhiều kinh nghiệm làm việc và giỏi tiếng Việt hơn các thế hệ cha anh. Rất nhiều các báo cáo của các học giả quốc tế lần này được viết bằng tiếng Việt chuẩn và ở nhiều tiểu ban, các học giả quốc tế trình bày báo cáo, trao đổi chuyên môn bằng tiếng Việt mà không cần phiên dịch. Đội ngũ các nhà Việt Nam học quốc tế cùng với các nhà Việt Nam học Việt Nam có mặt tại Hội thảo quốc tế Việt Nam học lần này sẽ là những nhân cốt bảo đảm cho sự thành công của chiến lược phát triển của Việt Nam học thời kỳ hội nhập.

Hội thảo Việt Nam học lần thứ ba rất vinh dự nhận được sự quan tâm chỉ đạo của các vị lãnh đạo Đảng và Nhà nước. Trong Diễn văn chào mừng, Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan đánh giá cao và trân trọng ghi nhận những đóng góp to lớn của các nhà Việt Nam học ở trong và ngoài nước. Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết đã dành thời gian tiếp và trao đổi với các nhà Việt Nam học quốc tế. Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết đã lưu ý “các nhà Việt Nam học đóng góp ý kiến chân thành, thẳng thắn với Việt Nam để giúp Việt Nam thấy hết được các mặt mạnh, mặt yếu. Việt Nam sẵn sàng tạo điều kiện để các nhà Việt Nam học phát huy nghiên cứu, giúp Việt Nam tự hiểu mình hơn, phát huy tối đa sức mạnh nội lực”(1). Đấy cũng chính là tâm nguyện của tất cả các nhà Việt Nam học trong nước và quốc tế.

Hội thảo quốc tế Việt Nam học lần thứ ba đã thành công và là một dấu mốc mở ra một giai đoạn phát triển mới của Việt Nam học phát triển theo định hướng liên ngành, liên kết và hội nhập quốc tế./.

—————————

(1) Báo Nhân Dân, số 19464, ngày 6 tháng 12 năm 2008.